Hoe de blinde beiaardier Jacob van Eyck de Hemony’s hielp klokken harmonieus te laten klinken

Twee immigranten zijn verantwoordelijk voor iets wat we tegenwoordig als typisch Nederlands zien: de beiaard. François (ca. 1609-1667) en Pieter (1619-1680) Hemony werden geboren in Levécourt, een dorp in Lotharingen (nu Frankrijk). Pieter is dit jaar dus 400 geleden geboren. Veel families uit deze streek werkten als klokkengieters die tussen Pasen en Allerheiligen (1 november) rondtrokken door Midden- en West-Europa om klokken te gieten. Onder hen waren ook de Hemony’s.

In Zutphen maakten François en Pieter Hemony van het carillon echter pas een echt muziekinstrument. Zij beheersten als eersten de kunst van het zuiver stemmen van klokken. 
Tot die tijd was het probleem met klokken, dat de grond- en boventonen onderling vals klonken. Om dit op te lossen, zochten de Hemony’s ondersteuning van beiaardier Jacob van Eyck. Een blindgeboren jonker uit Heusden met een absoluut gehoor en veel verstand van muziek. Jacob was vanaf 1625 beiaardier in Utrecht. Samen met de gebroeders Hemony ontwikkelden hij een methode die het mogelijk maakte om de inwendige stemming van een klok op orde te brengen.

Tijdens onderzoek ontdekte zij dat de grondtoon, priem, kleine terts, kwint en octaaf, bij elkaar moesten passen om een welluidende klok te krijgen. Waarschijnlijk hadden zij ook al ervaren op welke plaats in haar profiel de klok die toon maakte. De Hemony’s goten daarom de wand van de klok iets dikker dan nodig, om daarna de klok op verschillende hoogten uit te draaien tot ze een goede interne samenklank kreeg.

In de loop van hun leven hebben François en Pieter 51 beiaarden gegoten.

Heel bijzonder is dat Museum Klok & Peel een klok in haar collectie heeft uit het eerste zuiver gestemde carillon in Zutphen uit 1644. Deze is weliswaar van brons, maar voor beiaardiers uit de gehele wereld van goud.

In de huidige beiaarden zijn vele klokken onderling bijzonder goed afgestemd. Ook zijn hele mooie combinaties mogelijk van de beiaard met klassieke instrumenten. Hoe dit de beiaardcultuur een stap verder brengt kunt u horen op 26 mei in Museum Klok & Peel waar het (gratis) Beiaardfestival der Lage Landen plaatsvindt.


 

Overige berichten

Copyright van alle artikelen en foto's: Klok & Peel Museum Asten